Ana Sayfa Yayın Kurulu Danışma Kurulu Hakem Kurulu Yayın İlkeleri Arşiv Bağlantılar Duyurular İletişim
  SON SAYI

 


 

 


 


Türk Kültürü Araştırmaları Dergisi Dizini (2008-2013)

ÖZET

Memlük Kıpçak Türkçesi Sözlüklerinde Kuş Adları

Arda KARADAVUT-Mustafa Samet KUMANLI

Özet: Cengiz’in torunu Batu Han’ın tarihin en kapsamlı askerî seferini yapması sonucunda Karadeniz ve Balkanlar üzerinden Mısır coğrafyasına paralı asker olmak için gelen Kıpçakların, zamanla siyasi gücü ele geçirip Eyyübî hanedanını yıkmasıyla Memlük Devleti tarih sahnesine çıkmıştır. Yönetici kesimin Türk, halkın ise Arap olduğu bu coğrafyada, kamunun devletle iletişimini kolaylaştırmak amacıyla pek çok Arapça-Türkçe sözlük kaleme alınmış ve Türkçe gramer kitapları yazılmıştır. Bu çalışmada Memlük-Kıpçak Türkçesi sözlüklerinden olan Kitâbü’l-İdrâk li-Lisâni’l Etrâk, Kitâb-ı Mecmû’ı Tercümân-ı Türkî ve Acemî ve Mugalî, Et-Tuhfetü’z-Zekiyye fi’l- Lügati’t Türkiyye, Bülgatü’l- Müştâk fî Lûgati’t- Türk ve’l Kıfçak, El Kavâninü’l- Külliyye li- Zabti’l Lügati’t Türkiyye, Ed- Dürretü’l Mudiyye fi’l Lügati’t Türkiyye ve İbn-i Mühenna Lügatindeki kuş adları tespit edilmiş, biyolojik olarak sınıflandırılmış, bu kuş adlarının tarihi Türk lehçeleri ve çağdaş Türk lehçelerindeki durumu incelenmiştir. Sözlüklerde tespit edilen kuş adlarının %43’ünün Türkiye Türkçesi ve ağızlarında yaşadığı belirlenmiştir. Sözlüklerde geçen 23 kuş adının Türk dilinin başka bir döneminde görülmeyen hapax legomenon sözcükler olduğu tespit edilmiştir. Yapılan biyolojik sınıflandırma sonucunda ortaya çıkan bazı kuş ailelerinin üyeleri olan kuş sayısının fazlalığı sözlüklerin yazıldığı coğrafya hakkında verdiği ipuçları ortaya koyulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kuş adları, Türkçe, Memlük-Kıpçak Türkçesi